Fale upałów w Wielkiej Brytanii zdarzają się coraz częściej. Według Met Office upalne dni są dłuższe i bardziej intensywne niż jeszcze kilkanaście lat temu – w 2022 roku po raz pierwszy odnotowano w Anglii 40°C, a 10 najcieplejszych lat od 1884 r. miało miejsce po 2002 roku. Dla wielu z nas gorące dni to przede wszystkim dyskomfort, ale dla dzieci, seniorów i osób przewlekle chorych wysokie temperatury stanowią realne zagrożenie. W tym artykule wyjaśnimy, jak upały wpływają na zdrowie, jak rozpoznać groźne objawy i jak zadbać o bezpieczeństwo swoje i bliskich.
- Ważne! Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Jeśli zauważasz u siebie lub u osób w Twoim otoczeniu niepokojące objawy, skontaktuj się z lekarzem. Jeśli potrzebujesz pomocy medycznej, możesz skontaktować się z NHS – dzwoniąc pod numer 111, a także korzystając z serwisu 111 online lub aplikacji NHS. W sytuacji zagrożenia życia zadzwoń pod numer alarmowy 999 lub 112.
Jak upały wpływają na organizm?
Kiedy temperatura rośnie, Twój organizm sam próbuje się schłodzić – robi to przede wszystkim poprzez pocenie się i rozszerzanie naczyń krwionośnych. Przy krótkiej ekspozycji to wystarcza. Problem pojawia się, gdy upał trwa wiele godzin lub dni, zmuszając organizm do intensywnej pracy, co może prowadzić do przeciążenia układu krążenia, przegrzania i odwodnienia.
Odwodnienie i przegrzanie
Pocenie się to podstawowy mechanizm obronny organizmu przed przegrzaniem – pomaga w chłodzeniu i regulowaniu temperatury ciała. Jednak wraz z potem tracisz wodę i elektrolity. Jeśli ich nie uzupełniasz, dochodzi do odwodnienia, które daje o sobie znać bólem i zawrotami głowy, zmęczeniem oraz spadkiem koncentracji. Podczas upałów warto pamiętać o regularnym uzupełnianiu płynów – najlepiej pić wodę.
- Ważne! Spożywanie alkoholu zaburza gospodarkę wodną organizmu, co może zwiększać ryzyko odwodnienia, szczególnie podczas upału.
Gdy organizm nie nadąża z oddawaniem ciepła, temperatura ciała rośnie. W efekcie może dojść do przegrzania organizmu, co stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia. Łagodniejszą wersją jest wyczerpanie cieplne (ang. heat exhaustion) – może dojść do niego np. na skutek nadmiernego wysiłku i utraty zbyt dużej ilości wody. W najpoważniejszych przypadkach przegrzanie organizmu może doprowadzić do udaru cieplnego (ang. heatstroke) – w takiej sytuacji niezbędne jest niezwłoczne uzyskanie pomocy medycznej.
Kto jest najbardziej narażony podczas upałów? Grupy ryzyka
Nie wszyscy reagujemy na upał tak samo. Jak zauważa UK Health Security Agency (UKHSA), upał szczególnie mocno obciąża serce i płuca: osoby z chorobami układu krążenia i układu oddechowego mogą w gorące dni odczuwać nasilenie dolegliwości.
Na poważne skutki wysokich temperatur szczególnie narażeni są również:
- Niemowlęta i dzieci do 5. roku życia: małe dzieci nie zawsze są w stanie ocenić poziom pragnienia, a w przypadku najmłodszych – samodzielnie sięgnąć po coś do picia.
- Seniorzy powyżej 65. roku życia: z wiekiem słabnie odczuwanie pragnienia, co utrudnia utrzymanie prawidłowego poziomu nawodnienia. Do tego mogą dochodzić również problemy z pamięcią – starsze osoby mogą po prostu zapominać o regularnym piciu.
- Osoby przewlekle chore: w tym z chorobami serca, płuc, nerek lub cukrzycą, ale także osoby z demencją (zapominanie o piciu), o ograniczonej mobilności (trudności z samodzielnym dostępem do wody) czy z chorobami psychicznymi (zły stan psychiczny może wpływać na zdolność do dbania o siebie i swoje podstawowe potrzeby).
- Kobiety w ciąży.
- Osoby przyjmujące niektóre leki (np. moczopędne lub antydepresanty SSRI).
- Osoby pracujące fizycznie (szczególnie na dworze).
Udar cieplny – objawy i pierwsza pomoc
Udar cieplny to stan bezpośredniego zagrożenia życia i wymaga natychmiastowej pomocy medycznej. Dochodzi do niego na skutek mocnego przegrzania – temperatura ciała może przekraczać nawet 40°C – z którym organizm nie jest w stanie sobie samodzielnie poradzić. To najpoważniejsza dolegliwość związana z upałami. Zanim jednak dojdzie do udaru, zwykle pojawia się wyczerpanie cieplne.
Typowe objawy wyczerpania cieplnego obejmują:
- zmęczenie, osłabienie i zawroty głowy,
- ból głowy,
- nudności i wymioty,
- nadmierne pocenie się oraz blada, lepka skóra,
- skurcze mięśni (rąk, nóg, brzucha),
- silne pragnienie,
- podwyższona temperatura ciała (do 40°C).
Pierwsza pomoc przy wyczerpaniu cieplnym obejmuje ochłodzenie ciała i uzupełnienie płynów – najlepiej wodą, ale można sięgnąć też po napój izotoniczny lub elektrolity. Zgodnie z zaleceniami NHS objawy powinny zacząć ustępować w ciągu 30 minut. Jeśli utrzymują się dłużej, najlepiej skontaktować się z lekarzem lub zadzwonić pod numer alarmowy. Bez podjęcia odpowiednich kroków wyczerpanie cieplne może przekształcić się w udar cieplny.
Typowe objawy udaru cieplnego obejmują:
- bardzo wysoka temperatura ciała (40°C lub wyższa),
- sucha, gorąca skóra – brak pocenia się (ważne! to częsty objaw, jednak przy udarze, do którego przyczynia się wysiłek fizyczny, może występować intensywne pocenie),
- dezorientacja,
- nudności lub wymioty,
- majaczenie,
- niewyraźna mowa,
- bardzo szybki i płytki oddech,
- przyspieszone bicie serca,
- drgawki,
- niewyraźne widzenie,
- osłabienie,
- utrata przytomności.
Ważne! Objawy udaru cieplnego są bardziej nasilone i niebezpieczne dla zdrowia niż w przypadku wyczerpania. Z tego powodu udar wymaga natychmiastowej pomocy medycznej. Jeśli zauważysz te objawy, zadzwoń pod numer alarmowy 999 lub 112. Czekając na pomoc, cały czas schładzaj poszkodowaną osobę, a w przypadku utraty przytomności zadbaj o to, by znajdowała się w bezpiecznej pozycji (na boku).
Jak chronić siebie i bliskich w upały?
Upały mogą być niebezpieczne, ale dobra wiadomość jest taka, że większości związanych z nimi zagrożeń można uniknąć, stosując się do kilku praktycznych zasad. Oto sprawdzone sposoby na to, jak chronić się w upały:
- Pij regularnie wodę: nie czekaj, aż poczujesz pragnienie. Ogranicz alkohol i napoje z dużą ilością kofeiny, które mogą zwiększać ryzyko odwodnienia.
- Unikaj słońca w najgorętszych godzinach: najwyższe temperatury występują zazwyczaj w godzinach popołudniowych – wynika to nie tylko z nasłonecznienia, ale też z oddawania ciepła przez ziemię i asfalt nagrzane w ciągu dnia. W tym czasie warto w miarę możliwości ograniczyć przebywanie na dworze.
- Uważaj na promieniowanie UV: słońce świeci najmocniej między 11 rano a 3 po południu. Jeśli przebywasz w tym czasie na słońcu, pamiętaj o stosowaniu kremów z mocnym filtrem przeciwsłonecznym i nakryciu głowy.Schładzaj mieszkanie: w dzień zasłaniaj okna i rolety od strony słońca, a wietrz wcześnie rano i wieczorem, gdy jest chłodniej. Jeśli masz do nich dostęp, warto korzystać również z klimatyzacji lub wiatraków.
- Ubieraj się lekko: postaw na przewiewne, jasne ubrania, nakrycie głowy i okulary przeciwsłoneczne, a odsłoniętą skórę chroń kremem z filtrem.
- Ogranicz wysiłek fizyczny: intensywne ćwiczenia czy prace w ogrodzie przełóż na chłodniejszą porę dnia.
- Zadbaj o bliskich: sprawdzaj, jak czują się starsi rodzice, samotni sąsiedzi i dzieci. Nigdy nie zostawiaj dziecka ani zwierzęcia w zaparkowanym samochodzie, nawet na kilka minut.
O dobre nawyki warto zadbać nie tylko podczas upałów. Więcej wskazówek znajdziesz w naszym artykule: 5 najważniejszych zasad zdrowego stylu życia.
Kiedy upały stają się poważnym problemem zdrowotnym?
Dla większości z nas kilka gorących dni kończy się zmęczeniem i chęcią schowania się w cieniu. Ale u osób z chorobami przewlekłymi mogą wystąpić zaostrzenia objawów, dodatkowe dolegliwości lub konieczność pobytu w szpitalu. W najpoważniejszych przypadkach wysokie temperatury mogą doprowadzić nawet do utraty życia. Jak podaje Met Office, szacuje się, że tylko w Anglii i Walii podczas fal upałów w maju i czerwcu 2026 roku doszło do ponad 2 700 zgonów związanych z upałami.
Problemy zdrowotne rzadko dotykają tylko chorej osoby. Choroba i czas powrotu do zdrowia to często także przerwa w pracy, niższe dochody oraz dodatkowy stres dla bliskich. I choć zdrowie zawsze powinno być na pierwszym miejscu, warto pomyśleć również o zabezpieczeniu finansowym, żeby w trudnym momencie mieć o jedno zmartwienie mniej.
Dlaczego warto mieć ubezpieczenie na życie i zdrowotne?
Nie da się przewidzieć wszystkiego, ale można przygotować się na sytuacje, których najbardziej się obawiamy. Odpowiednio dobrane polisy zdrowotne i na życie nie ochronią przed wysokimi temperaturami, ale mogą zabezpieczyć Ciebie i Twoją rodzinę finansowo na wypadek problemów zdrowotnych.
Najczęściej wybierane rozwiązania to:
● Ubezpieczenie na życie (life insurance): wypłaca świadczenie bliskim, jeśli Ciebie zabraknie, pomagając im zachować stabilność finansową. Jak działa taka polisa? Dowiedz się tego z naszych artykułów: Czym jest ubezpieczenie na życie? Kompletny przewodnik oraz Jak działa ubezpieczenie na życie?
● Ubezpieczenie na wypadek chorób krytycznych (critical illness cover): wypłaca jednorazowe świadczenie w przypadku zdiagnozowania u ubezpieczonego poważnej choroby, np. nowotworu. O skali ryzyka piszemy w artykule Nowotwory w Wielkiej Brytanii – statystyki, ryzyko i profilaktyka.
● Ubezpieczenie od utraty dochodu (income protection): zapewnia regularne wypłaty podczas niezdolności do pracy z powodu choroby.
Porozmawiaj z Pol-Plan i zabezpiecz swoje finanse na wypadek problemów ze zdrowiem
Problemy zdrowotne mogą pojawić się niespodziewanie i wywrócić Twoje życie do góry nogami. Warto zabezpieczyć się przed taką sytuacją, wykupując ubezpieczenie, które w przypadku choroby pozwoli Ci skupić się na rekonwalescencji bez zmartwień o stabilność domowego budżetu.
Jeśli zastanawiasz się nad tym, jak zabezpieczyć siebie i bliskich, skontaktuj się z nami! Polskojęzyczni doradcy Pol-Plan Life przedstawią Ci dostępne opcje – takie jak np. ubezpieczenie dla osób powyżej 50. roku życia czy od utraty źródła dochodu – i pomogą dobrać polisę do Twojej indywidualnej sytuacji. Zapraszamy do kontaktu!
Źródła: Met Office, Gov.uk, NHS